Leita ķ fréttum mbl.is
Embla

Bloggfęrslur mįnašarins, aprķl 2010

Ekki nóg aš gert - loka veršur mun fleiri fjöršum og vķkum

hajkutter

Dragnótin er vistvęnasta veišarfęriš sem notaš er viš Ķsland ķ dag og hefur veriš frį žvķ veišar meš dragnót hófust į sķšari hluta 19 aldar. Veišisvęši dragnótar spannar einungis um 3-5% af landgrunninu innan lögsögu Ķslands.

Įstęšur žessa takmörkušu veišislóšar dragnótarinnar eru žęr aš dragnót er einungis hęgt aš nota į leir, malar og sandbotni. Veišar meš dragnót į mörgum veišisvęšum viš landiš eru einnig mjög įrstķšabundnar vegna breytilegrar göngu żmisa fisktegunda.

Įstęšur žess aš einungis er hęgt aš veiša meš dragnót į mjśkum botni eru žęr aš dragnótin og tógin sem henni tilheyra festast ķ botni, veišarfęriš rifnar og skemmist ef śt į haršan botn er fariš.

Jens Laursen Vęver upphafsmašur dragnótaveiša

Einnig takmarkar dżpi sjįvar virkni dragnótarinnar og eru veišar sjaldnast stundašar fyrir nešan 150 fašma dżp. Hér er komin skżringin į žvķ hversu smįvęgilegt veišisvęši dragnótarinnar er ķ samanburši viš öll önnur veišarfęri sem notuš eru viš Ķsland.

Ešli mįlsins samkvęmt spilla dragnótaveišar hvorki botngróšri, botnlagi né lķfrķki sjįvar į nokkurn hįtt, enda engu til aš spilla og er nįnast um veišar į berangri hafsbotnsins aš ręša žar sem lķtill botngróšur žrķfst. Veišar meš dragnót örva vöxt og višgang żmisa fisktegunda meš yfirferš sinni eftir hafsbotninum žar sem hinar fjölbreytilegu lķfverur hafsbotnsins verša aš fęšu flatfiska og bolfiska.

Fiskur veiddur ķ dragnót jafnt flatfiskar allskonar, sem og bolfiskar leita śt af höršum botni inn į veišisvęši dragnótarinnar eftir ęti, žį gjarnan į liggjanda viš sjįvarfallskipti. Žaš ęti sem um er aš ręša er td, sandsķli, trönusķli og żmsar ašrar tegundir smįfiska og smįdżra, td. sandormar og krabbadżr. Veišislóš dragnótarinnar er matborš hinna żmsu fiskitegunda. 
 

upphaf dragnótaveiša

Besta hrįefniš.
Fiskur veiddur ķ dragnót er mjög stutt dreginn žegar hann kemur um borš ķ veišiskipiš, oft lķša ekki nema 20-30 mķnśtur frį žvķ dragnótinni er kastaš og aš bśiš er aš hķfa vošina og fiskurinn kominn um borš. Lķtil pressa er į fiskinum žar sem hann er hķfšur um borš ķ litlum skömmtum og er žį sprell lifandi žegar hann er blóšgašur frį móttöku ķ rennandi sjó.
  

Ef vel veišist geta pokarnir oršiš margir sem žarf aš hķfa um borš, en reynt er aš hafa pokana ekki stęrri en svo aš žeir rśmi ekki meira magn af fiski en sem nemur 500-1000 kg. Er žetta gert til aš fyrirbyggja aš fiskur kremjist og blóšspryngi meš tilheyrandi skemmdum og losi ķ holdi.

Fiskur veiddur ķ dragnót er aš jafnaši vęnni en fiskur sem veišist ķ önnur veišafęri aš netafiski undanskyldum og vegur sį žįttur ķ rekstri dragnótaskipa mikiš fyrir afkomu veišanna žar sem oft er mikil munur į verši góšs dragnótafisks og fisks sem veiddur er ķ önnur veišafęri.

snurvoš

Veišar meš dragnót.
Įšur en įkvöršun um kast meš dragnót er tekin žį žarf aš gęta aš żmsum žįttum er varša strauma, sjįvarföll, vindįtt og sjólag. Einnig hafa birtuskilyrši og sólarljós mikiš um žaš aš segja hvernig fiskast. Mjög misjafnt er eftir įrstķšum, dżpi og svęšum hver įhrif mismunandi žįtta hafa til įrangurs af veišunum.

Žaš sem vegur žyngst ķ góšum įrangri viš veišarnar įsamt samspili margra žįtta er įn efa žaš fęšuframboš sem fiskurinn hefur į viškomandi veišislóš. Ef fęšuframboš er takmarkaš į veišislóš dragnótar er nęsta vķst aš lķtiš sem ekkert veišist.


danskir snurvošarmenn um 1917

Ef plįss og dżpi į veišislóš dragnótar er nęgilegt žį er oftast kastaš allri vķrmanilunni sem til stašar er um borš ķ skipinu en ef plįssiš er takmarkaš eins og algengt er į veišislóš dragnótar śt af Vestfjöršum og vķšar, žar sem veriš er aš kasta dragnót į sand polla og gjótur sem leynast vķša śti ķ hrauni, žį er mjög misjafnt hversu miklu er hęgt aš kasta.

Geta dragnótarinnar til aš nį ķ fisk er bundin innan žess svęšis sem tógin afmarka meš legu sinni į hafsbotni. Mjög misjafnt er hversu mikiš flatamįl žess svęšis er, žar sem dżpi, straumur, hversu mikiš skveraš er og lengd tógana sem eru śti rįša mestu žar um, en oft er žaš einungis 1/3 af lengd tógana sem skafa botninn en 2/3 eru laus frį botni upp ķ sjó ķ įtt til veišiskipsins. 

gamall_danskur_snurvo_abatur

Lokaorš. Veišislóš dragnótarinnar er eins og frjór akur bóndans sem yrkir landiš af alśš og dugnaši.

Dragnótaveišar ętti samt sem įšur aldrei aš leyfa į uppeldisstöšvum fisks lķkt og inn į fjöršum og vķkum og ekki heldur į veišislóš minni strandveišibįta.

Undirritašur leggur til aš dragnótaveišar verši vķšast hvar ekki heimilar innan 4,5 sjómķlna frį grunnlķnupunktum nema aš takmörkušu leyti og žį einungis įrstķšabundiš.

Žaš liggur ķ hlutarins ešli aš veišar meš dragnót į veišislóš smįfisks ganga ekki upp lķffręšilega vegna verndunarsjónamiša né hagfręšilega undir nśverandi aflamarkskerfi fyrir innbyggša hvata sem leiša til brottkasts og svindls żmiss konar.


mbl.is Dragnót śthżst śr nokkrum fjöršum
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hugmyndin um fisk er ekki fiskur

sjómašur

Gušmundur Andri Thorsson skrifar:

Ósköpin hófust meš kvótakerfinu. Žį fylltist allt af peningum sem voru ekki til, frį mönnum sem höfšu aflaš žeirra meš žvķ aš selja žaš sem žeir įttu ekki: óveiddan fisk. Eins og helstu hugmyndafręšingar žessa kerfis žreyttust ekki į aš śtskżra fyrir heimsbyggšinni į sólrķkum rįšstefnum žį var kvótakerfiš undirstaša hinnar svoköllušu velmegunar Ķslendinga. Sś velmegun var ķ raun og veru óveidd, rétt eins og žorskurinn ķ sjónum - og blįsin śt, rétt eins og veršiš fyrir ašganginn aš hinum óveidda fiski.
Meš öšrum oršum: ekki til. Hins vegar uršu til menn sem héldu aš helsta hlutverk athafnamannanna ķ samfélaginu vęri aš gręša peninga til aš gręša peninga, til aš gręša peninga. Til aš gręša peninga.
 

Žótt ég gęti veitt fisk…

Kvótakerfiš lagši grunninn aš lyginni. Žaš bjó til glópagulliš. Samkvęmt žessu kerfi voru bśin til veršmęti śr réttinum til aš veiša śr fiskistofnum sem eru sameign žjóšarinnar. Bśinn var til eignaréttur į žvķ sem ašrir įttu - og žaš sem meira var og enn afdrifarķkara: žann eignarétt var hęgt aš vešsetja.

Hugmyndin um fisk varš yfirsterkari hinum raunverulega fiski. En: Fiskurinn veršur ekki aš veršmętum fyrr en bśiš er aš veiša hann og vinna. Žaš skapar ekki veršmęti ķ sjįlfu sér aš einhver eigi möguleika į aš bśa žau til. Žaš aš ég gęti veitt fisk tįknar ekki aš ég sé bśinn aš žvķ.

Vęri svipaš kerfi ķ gangi ķ bókmenntunum žį hefši ég fengiš umtalsveršan kvóta vegna skįldsöguskrifa minna frį žvķ fyrir 1990 og sķšan žyrfti Eirķkur Örn aš borga mér fślgur fjįr fyrir aš fį aš skrifa bękur vegna žess aš ég ętti réttinn į aš skrifa žęr, og gęti gert žaš ef ég nennti en mér finnst nįttśrlega žęgilegra aš lįta Eirķk puša viš žaš śr žvķ aš hann er svo duglegur, svo aš ég get žį vešsett žessa eign mķna og slegiš lįn fyrir Wolverhampton Wanderers. Veršmętasköpun varš aš veršmętaskįldun. Raunveruleg veršmęti uršu aš pappķrsveršmętum. Raunverulegir śtgeršarmenn uršu aš pappķrsbarónum. Dugnašarforkar uršu aš išjuleysingjum. Mannsefni uršu aš landeyšum.

Allt var einhvern veginn óraunverulegt. Til varš lénskerfi žar sem fólk lenti ķ žeirri ógęfu aš hafa skyndilega fullar hendur fjįr sem žaš įtti ekki skiliš. Krónurnar komu bara. Mannkynssagan geymir ótal dęmi um aš slķkur aušur leišir til ófarnašar og eyšslusemi sem umfram allt er tjįning į örvęntingu: Kvóta-ašallinn sem var aš rķfa stóreflis hśs til aš reisa nż og enn žį ljótari var nįttśrlega fyrst og fremst aš tjį okkur hinum fyrirlitningu sķna - į okkur, hśsunum, peningum, sjįlfum sér.
 

fiskžurkur

Andvaraleysi gerandans?

Um hrķš - įšur en kvótaframsal og vešsetning hófst fyrir alvöru į tķunda įratug sķšustu aldar og śtgeršarmenn fóru aš vešsetja allt saman til aš geta fariš aš rķfa hśs ķ Garšabęnum og byggja blokkir ķ Kualalumpur - voru Ķslendingar svo sannarlega ķ öfundsveršri stöšu: žeim hafši aušnast aš byggja allan sinn infra-strśktśr - skólakerfi, heilbrigšiskerfi, samgöngur, velferšarkerfi - įn óbęrilegrar skuldasöfnunar. Žjóšin hafši ašgang aš einhverjum gjöfulustu fiskimišum į byggšu bóli og frįbęr séržekking var ķ landinu į žvķ aš breyta fiskinum ķ raunveruleg veršmęti; žjóšin virtist vel menntuš; hśn var fįmenn og stéttaskipting hafši fariš minnkandi įratugum saman; fįir voru ofsarķkir og fįir sįrfįtękir - óttalegt basl aš vķsu į mörgum eftir įralanga efnahagsóreišu en samt var hér į įratugunum fyrir aldamót bśiš ķ haginn fyrir fyrirmyndarsamfélag aš norręnum hętti.

Sś leiš var ekki farin eins og viš vitum. Sś stjórnmįlastefna varš ofan į žar sem virkjašir voru ašrir mannlegu eiginleikar en samįbyrgš og félagsandi.
Nś koma žeir framsóknarmennirnir sem innleiddu žetta kerfi og bišja okkur afsökunar į žvķ aš hafa veriš „andvaralausir". Žeir tala jafnvel um mistök og gagnrżnisleysi.

Žaš er įgętt. En hruniš kom ekki vegna „andvaraleysis" Framsóknarflokksins eša „mistaka" - sem er aš verša helsta aflįtsorš aflandseyjahöldanna um žessar mundir. Framsóknarmenn voru ekki of passķfir - žeir voru of aktķfir. Rétt eins og žeir Jón Įsgeir og Björgólfur Thor sem reyna nś aš gera sig aš įhorfendum eša lķtt virkum žįtttakendum fremur en gerendum. Efnahagshruniš varš mešal annars og ekki sķst vegna pólitķskrar stefnu Framsóknarflokksins sem var ķ grundvallaratrišum röng.
Og ósköpin hófust meš kvótakerfinu…


Fiskifręši ķ herkvķ kvótahagsmuna

fiskibįtur

Fiskveišistjórn meš kvótasetningu leišir aš mati Menakhems Ben-Yami óhjįkvęmilega til žess aš fiskveiširéttindi safnist į fįrra hendur meš žeim alvarlegu afleišingum, aš žegar menn neyšist til žess aš skera nišur kvóta leiki žaš minni śtgerširnar afar grįtt.

Žetta getur aš hans mati haft afar djśpstęšar afleišingar fyrir stašbundin samfélög og jafnvel heilu menningarsvęšin.

Sjómenn séu umvörpum geršir aš brotamönnum og mešafli ķ tegundum, sem ekki hafi veriš kvótasettar, verši įberandi. Žetta grafi undan heišarlegum fiskveišum og leiši til ólögmętra ašgerša eša lögbrota žegar val sjómanna standi į endanum ašeins um aš bera lķtiš śr bżtum eša hętta.

Ben-Yami telur aš fiskifręšin hafi brugšist mešal annars meš žvķ aš fjarlęgjast lķffręši og vistfręši hafsins eins og hann tķundar ķ sjįvarfréttablašinu Fishing News 9. aprķl sķšalstišinn.

„Žekking fiskilķffręšinnar, lķfešlisfręšinnar og vistfręšinnar įsamt žekkingu į hegšun og umhverfi gefur okkur fęri į aš stjórna veišum į réttum fisktegundum į réttum tķma og réttum stöšum.

Žaš mun sannast aš fiskveišistjórnun į slķkum grunni er mun skilvirkari heldur en męlingar į magni og stofnstęrš,“ segir Ben-Yami ķ vištali viš Fishing News nżveriš.
Ben-Yami er fyrrum skipstjóri, fiskifręšingur og rįšgjafi FAO.


Svķvirta žjóš

krummi góši krummi

Nś er ekki lengur reiknaš eftir žvķ, hversu mörgum var banaš ķ einu höggi. Nś skošar ķslenzk žjóš samvisku sķna og samtķš ķ žeim skugga sem hśn stendur ķ eftir tuttugu og sex įra tķmabil kvótakerfis ķ fiskveišum og bilašri rįšgjöf fiskifręšinga. Viš sjįum žar mikla lesti en kosti fįa, įstrķšur og syndir nśtķšar ķ fornaldar gerfi.  

Hjörtu okkar eru furšu lķk ķ dag og į žeirri žrettįndu žegar Sturlungar óšu uppi meš bįli og brandi um allar sveitir landsins og blóšiš lak ķ straumum, hver höndin upp į móti annari, įstrķšurnar ęstar og taumlausar, bölvun styrjaldar var steypt yfir okkar land, innlendir smįkóngar og hérašshöfšingjar bįrust į banaspjótum. 

Erlendur konungur hafši öll tögl og haldir į Sturlungum og sat um aš nį af žjóšinni dżrmętustu sameign žeirra , frelsi og sjįlfstęši landsins. Sjįlfstęši Ķslands fór žar fyrir lķtiš, kyrkt ķ vélrįšum, kęft ķ blóši. Sturlungaöld var ein sś mesta ógęfuöld sem į Ķslenska žjóš hefur duniš, en žaš nöturlegasta er, sś stašreynd aš žetta voru sjįlfskaparvķti og landsmenn sinnar eigin ógęfusmišir. 

Žaš er margt sérkennilega lķkt meš Sturlungaöldinni og žvķ tķmabili sem lišiš er eftir aš kvótakerfiš hélt innreiš sķna ķ Ķslenzkan sjįvarśtveg. Žaš voru ekki Sturlungar frį žrettįndu öld sem rišu um sveitir og héruš Ķslands meš vopnaskaki og manndrįpum heldur sjįlf skipašir Sturlungar aušvaldsins meš tilstyrk meirihluta Alžingis Ķslendinga sem sat ķ skjóli hępins meirihluta žjóšarinnar.


mbl.is Menning hręšslu og tortryggni sękir į
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband