Leita Ý frÚttum mbl.is

BloggfŠrslur mßna­arins, ßg˙st 2011

FiskifrŠ­ilegur harmleikur

jˇn kristjßnsson

Einu sinni var ekki veidd rŠkja Ý ˙thafinu, einungis innfjar­a, Ý ═safjar­ardj˙pi Arnarfir­i og Íxarfir­i.


Ůa­ var fyrir elju eins manns a­ ˙thafsrŠkjuvei­in var "b˙in til". Snorri heitinn Snorrason skipstjˇri ß DalvÝk var upphafsma­urinn og ■ˇ illa gengi Ý fyrstu gafst hann ekki upp. Ůa­ tˇk tŠp 30 ßr a­ gera ■essar vei­ar ar­bŠrar.

╔g sag­i "b˙a til", ■vÝ svo vir­ist a­ aukin sˇkn Ý fisk- e­a rŠkjustofna hafi ■au ßhrif a­ stofnarnir skili meiri uppskeru.

Me­an sˇkn var ˇheft ß ═slandsmi­um veiddust 4-500 ■˙s. tonn af ■orski ßratugum saman. Ůegar fari­ var a­ hefta vei­ar til a­ koma Ý veg fyrir ofvei­i minnka­i aflinn jafnt og ■Útt og er n˙ Ý s÷gulegu lßgmarki. Ůetta er uppskera fri­unarinnar.

rŠkja

Talandi um rŠkju er frˇ­legt a­ lÝta til rŠkjuvei­anna ß FlŠmska Hattinum. ŮŠr hˇfust 1993 og fˇru hra­ vaxandi. ┴ri­ 1995 veiddust 25 ■˙s. tonn og lagt var til a­ st÷­va vei­ar til a­ vernda stofninn.

┴ri­ eftir sˇttu ═slendingar stÝft til a­ afla sÚr kvˇtareynslu. Alltaf var lagt til vei­ibann en ■a­ var hundsa­ ogá aflinn var yfirleitt 40-50 ■˙s tonn.

Ůegar rŠkjuver­ lŠkka­i og olÝuver­ hŠkka­i drˇ ˙r sˇkn og ■ar me­ afla. N˙ er svo komi­ a­ afli er lÚlegur og sˇknin nŠr engin.

Frˇ­legt er a­ lesa skřringar Hafrˇ ß minnkandi stofni ˙thafsrŠkju vi­ ═sland:

rŠkja 2

"Ţmsar ßstŠ­ur geta veri­ fyrir versnandi ßstandi rŠkjustofnsins, m.a. aukin ■orskgengd inn ß svŠ­i­ sem veldur auknu afrßni ß rŠkju, einkum ungrŠkju. Einnig er hugsanlegt a­ auknar rŠkjuvei­ar ß sÝ­ustu tveimur fiskvei­ißrum hafi haft ■au ßhrif a­ rŠkjan ver­i a­gengilegri fyrir ■orskinn sem lei­i til aukins afrßns ß rŠkju. A­rir ■Šttir, s.s. hlřnun sjßvar sem flřtir tÝma klaks sem hittir ■ß sÝ­ur ß hßmark ■÷rungablˇmans hefur lÝka mikil ßhrif ß nřli­un."

Ekki fŠ Úg skili­ hvernig rŠkjuvei­ar ver­i til ■ess a­ rŠkjan ver­i "a­gengilegri fyrir ■orskinn", en etv. skilja ■eir ■a­ snillingarnir ß Hafrˇ. Og, auknar rŠkjuvei­ar ??

RŠkjan var tekin ˙r kvˇta Ý fyrra en hafa rŠkjuvei­ar aukist? MÚr er ■a­ til efs.á

rŠkja 3

Ůß er athyglisvert a­ ■eir gera ■vÝ skˇna a­ ßt ■orsks og grß­l˙­u sÚ orsakavaldur minnkunar rŠkjustofnsins. Samt er ekki or­ um hva­ ■essar tegundir voru a­ Úta ß rŠkjuslˇ­inni, kÝktu ■eir ekki Ý magann ß ■essum fiskum?

Ekki er a­ sjß a­ ■eir hafi gert ■a­, ■eim finnst sennilega betra a­ spinna upp skřringarnar. Eftir stendur a­ sˇknarsamdrßttur Ý rŠkjuvei­um hefur leitt til minnkandi stofns. -á Ătla menn aldrei a­ lŠra?

Grein eftir Jˇn Kristjßnsson fiskifrŠ­ing.


mbl.is RŠkjustofninn er enn Ý lŠg­
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Ska­i Vestfir­inga er ˇbŠtanlegur

nßttura

١tt Landsbankinn ■ykist geta reikna­ ˙t a­ tap ver­i ß starfsemi bankans ef fro­u ˙r illrŠmdasta kvˇtakerfi veraldar ver­i skola­ burtu ˙r bankanum me­ breytingum ß kvˇtakerfinu ■ß er tap Vestfir­inga svo grÝ­arlegt af v÷ldum kvˇtakerfisins a­ ■a­ ver­ur ekki reikna­ til fjßr.

N˙ er von a­ spurt sÚ: Hver ß Landsbankann og hver er Š­sti yfirma­ur ■eirrar stofnunar ?


mbl.is Tap bankans um 25 milljar­ar
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Svarti dau­i ß ═slandi

svarti dau­i

Svarti dau­i var mj÷g skŠ­ farsˇtt, sem talin er hafa borist til ═slands vori­ 1402.

Hßlfri ÷ld fyrr, ß ßrunum 1348-1350, haf­i pestin gengi­ um alla Evrˇpu en barst ■ˇ ekki til ═slands, sennilega einfaldlega vegna ■ess a­ engin skip komu til landsins ■au tv÷ ßr sem h˙n geisa­i ß Nor­url÷ndum og Ý Englandi.

Ţmist tˇkst ekki a­ manna skipin vegna fˇlksfŠ­ar e­a ■ß a­ skipverjar dˇu ß lei­inni og skipin komust aldrei alla lei­.

T÷luver­ur v÷ruskortur var Ý landinu vegna siglingaleysis ■essi ßr og er me­al annars sagt a­ leggja hafi ■urft ni­ur altarisg÷ngur um tÝma af ■vÝ a­ prestar h÷f­u ekki messuvÝn.

Svarti dau­i var vi­lo­andi Ý Evrˇpu nŠstu aldir ■ˇtt hann yr­i ekki aftur a­ vi­lÝka farsˇtt.

LÝklega barst hann til ═slands me­ farmanninum Hval-Einari Herjˇlfssyni, sem tˇk land Ý MarÝuh÷fn ß Hßlsnesi Ý Hvalfir­i. Hann sigldi lÝklega frß Englandi, en ■ar er vita­ af veikinni ßri­ 1401.

Ůanga­ kom Ëli Svarth÷f­ason prestur Ý Odda til fundar vi­ Einar. Hann veiktist fljˇtt og dˇ Ý Hvalfir­i eftir skamman tÝma. LÝk hans var flutt til Skßlholts til greftrunar. SÝ­an breiddist veikin hratt ˙t um landi­.

═ ┴rbˇkum EspˇlÝns segir: äŮar kom ˙t Ý klŠ­i Ś a­ ■vÝ er sumir s÷g­u Ś svo mikil brß­asˇtt, a­ menn lßgu dau­ir innan ■riggja nßtta, ■ar til heiti­ var ■remur lofmessum me­ sŠmilegu bŠnahaldi og ljˇsbruna, ■urraf÷stu fyrir Kyndilmessu og vatnsf÷stu fyrir jˇlin; ennfremur Saltaras÷ngum, MarÝus÷ngum og a­ gefa hßlfvŠtt silfurs til Hˇla, til a­ b˙a skrÝn Gu­mundar hins gˇ­a.

Er sÝ­an mŠlt a­ flestir nŠ­u a­ skriftast ß­ur en dˇuô.

Svarti dau­i gekk um landi­ ß ßrunum 1402-1403 og var mj÷g skŠ­ur.

┴ sumum bŠjum dˇ hver einasti ma­ur og sagt er jafnvel a­ heilar sveitir hafi ey­st; til dŠmis er sagt a­ Ý A­alvÝk og GrunnavÝk hafi a­eins lifa­ eftir tv÷ ungmenni.

Prestum var sÚrlega hŠtt vi­ a­ smitast, ■ar sem ■eir vitju­u oft dau­vona fˇlks og veittu ■vÝ skriftir, og er sagt a­ a­eins hafi lifa­ eftir ■rÝr prestar ß ÷llu Nor­urlandi og auk ■ess einn munkur og ■rÝr djßknar ß Ůingeyrum; a­rir vÝg­ir menn dˇu Ý plßgunni.

Ekki er vita­ hve margir dˇu Ý Svarta dau­a ß ═slandi; sumir segja allt a­ tveir ■ri­ju allra landsmanna hafi falli­ Ý valinn en frŠ­imenn hafa nota­ fj÷lda ey­ibřla nokkrum ßratugum eftir plßguna til a­ geta ■ess til a­ um helmingsfŠkkun hafi or­i­.

Heilar fj÷lskyldur og jafnvel Šttir dˇu og mikil tilfŠrsla var­ ß eignum, sumir erf­u stˇreignir eftir fjarskylda Šttingja og gat stundum veri­ erfitt a­ finna rÚttu erfingjana, ■egar ˇvÝst var Ý hva­a r÷­ fˇlk haf­i dßi­.

Kirkjan eigna­ist lÝka fj÷lda jar­a ■vÝ a­ fˇlk hÚt ß kirkjur og dřrlinga og gaf stˇrfÚ sÚr til sßluhjßlpar.

Ver­mŠti jar­eigna hrapa­i ■ˇ ß sama tÝma ■vÝ fj÷lmargar jar­ir l÷g­ust Ý ey­i og leiguver­ lŠkka­i.

Mikill skortur var ß vinnuafli eftir plßguna og li­u margir ßratugir ■ar til fˇr a­ rŠtast ˙r ■vÝ ßstandi. Ůetta kom ekki sÝst ni­ur ß sjˇsˇkn og var­ til ■ess a­ minna afla­ist af fiski, sem var helsta ˙tflutningsvara ═slendinga.

Heimild: Wikipedia.


mbl.is Rottur breiddu ekki ˙t svarta dau­a
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

A­ ve­setja eigur annara

fiskima­ur 1-1
Hugsum okkur mann, sem tekur bÝl ß leigu ß mßnudagsmorgni.
á
Hann fŠr bÝlinn afhentan til leigu Ý fimm daga og grei­ir t.d. 100 ■˙sund krˇnur fyrir fram fyrir leiguna til f÷studagskv÷lds, e­a 20 ■˙sund krˇnur ß dag.
á
Ůa­, sem hann hefur Ý reyndinni keypt, er skÝrteini, sem veitir honum rÚtt til a­ nota bÝlinn Ý fimm daga.
á
SkÝrteini­, ■a­ er leigurÚttinn, getur ma­urinn me­ leyfi bÝlaleigunnar framselt til annars manns, sem tekur ■ß ß sig skuldbindingu hins fyrr nefnda, ■a­ er skylduna til a­ skila bÝlnum ˇskemmdum Ý vikulok.
á
SkÝrteini­ er 100 ■˙sund krˇna vir­i ß mßnudagsmorgninum og 80 ■˙sund krˇna vir­i ß ■ri­judagsmorgni, ■vÝ a­ ■ß eru a­eins fjˇrir dagar eftir af leigutÝmanum.
fiskima­ur 1-2
Leigutakinn gŠti hugsanlega fari­ Ý bankann sinn beint ˙r bÝlaleigunni ß mßnudeginum og teki­ lßn til fj÷gurra daga a­ upphŠ­ 20 ■˙sund krˇnur og lagt skÝrteini­ frß bÝlaleigunni a­ ve­i me­ leyfi bÝlaleigunnar.
á
Standi lßn■eginn ekki Ý skilum vi­ bankann ß fimmtudeginum, yfirtekur bankinn skÝrteini­, sem er ■ß 20 ■˙sund krˇna vir­i og veitir bankanum afnot af bÝlnum ß f÷studeginum.
á
Bankinn vill ekki veita hŠrra lßn en 20 ■˙sund krˇnur me­ ve­i Ý leiguskÝrteininu vegna ■ess, a­ andvir­i ■ess er komi­ ni­ur Ý 20 ■˙sund krˇnur ß fimmtudeginum.
á
A­eins ˇßbyrgur e­a ˇhei­arlegur bankastjˇri myndi veita 100 ■˙sund krˇna lßn me­ ve­i Ý leiguskÝrteininu, ■vÝ a­ ve­i­ myndi ■ß ekki bŠta bankanum nema a­ 1/5 hluta vanskil ß lßninu.

fiskima­ur 1-3
Hugsum okkur n˙ annan mann Ý s÷mu sporum. Hann fer beint Ý bankann sinn ß bÝlnum, sem er fimm milljˇna krˇna vir­i, og tekur lßn til fj÷gurra daga a­ upphŠ­ fimm milljˇnir krˇna og 20 ■˙sund.
á
Hann ve­setur ■annig bÝlinn fyrir fimm milljˇnir og leiguskÝrteini­ fyrir 20 ■˙sund.
á
Ef hann stendur Ý skilum vi­ bankann ß fimmtudeginum, hefur hann fengi­ afnot af fimm milljˇnum og 20 ■˙sundum betur Ý fjˇra daga og er a­ ■vÝ leyti betur settur en hef­i hann teki­ a­eins 20 ■˙sund krˇnur a­ lßni me­ skÝrteini­ eitt a­ ve­i.
á
Standi hann ß hinn bˇginn ekki Ý skilum vi­ bankann ß fimmtudeginum, getur bankinn gengi­ a­ manninum og teki­ af honum leiguskÝrteini­, sem er 20 ■˙sund krˇna vir­i.
fiskima­ur 1-4
Bankinn getur ekki gengi­ a­ bÝlaleigunni, enda hef­i h˙n aldrei veitt leigutakanum heimild til a­ ve­setja bÝlinn. Bankinn tapar ■vÝ fimm milljˇnum.
á
Ůannig hefur leigutakanum tekizt a­ nß fimm milljˇnum krˇna af bankanum Ý gegnum bÝlaleiguna.

Ekki bara ■a­. Leigutakinn Ý dŠminu hefur berlega frami­ umbo­ssvik Ý skilningi 249. greinar hegningarlaga, en ■ar segir:
á
äEf ma­ur, sem fengi­ hefur a­st÷­u til ■ess a­ gera eitthva­, sem annar ma­ur ver­ur bundinn vi­, e­a hefur fjßrrei­ur fyrir a­ra ß hendi, misnotar ■essa a­st÷­u sÝna, ■ß var­ar ■a­ fangelsi allt a­ 2 ßrum, og mß ■yngja refsinguna, ef mj÷g miklar sakir eru, allt a­ 6 ßra fangelsi.ô
fiskmarket1
═ ■essu felast ■au augljˇsu sannindi, a­ engum mß haldast uppi a­ ve­setja eigur annarra Ý leyfisleysi.

Ůessi einfalda dŠmisaga lřsir hugsuninni ß bak vi­ au­lindaßkvŠ­i­ Ý frumvarpi Stjˇrnlagarß­s til nřrrar stjˇrnarskrßr.
á
Ůar segir: äAu­lindir Ý nßtt˙ru ═slands, sem ekki eru Ý einkaeigu, eru sameiginleg og Švarandi eign ■jˇ­arinnar.
á
Enginn getur fengi­ ■Šr, e­a rÚttindi tengd ■eim, til eignar e­a varanlegra afnota og ■vÝ mß aldrei selja ■Šr e­a ve­setja.
fiskmarket 2
═ ■essum or­um felst, a­ skip me­ kvˇta megi ve­setja a­eins upp a­ ■vÝ marki, sem nemur ver­mŠti skipsins sjßlfs og vei­irÚttarins me­ leyfi eigandans, ■a­ er almannavaldsins Ý umbo­i ■jˇ­arinnar.
á
═ frumvarpinu segir einnig:
á
äStjˇrnv÷ld geta ß grundvelli laga veitt leyfi til afnota e­a hagnřtingar au­linda e­a annarra takmarka­ra almannagŠ­a, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hˇflegs tÝma Ý senn.
á
SlÝk leyfi skal veita ß jafnrŠ­isgrundvelli og ■au lei­a aldrei til eignarrÚttar e­a ˇafturkallanlegs forrŠ­is yfir au­lindunum.ô

eirÝkur finnsson
Hugsum okkur loks ˙tvegsmann, sem kaupir fiskiskip me­ kvˇta, ■a­ er rÚttinn til a­ vei­a 120 tonn af fiski ß einu ßri e­a tÝu tonn ß mßnu­i.
á
Hugsum okkur, a­ skipi­ sjßlft sÚ 20 milljˇna krˇna vir­i og aflinn 120 milljˇna vir­i.
á
Taki ˙tger­arma­urinn lßn Ý banka til eins ßrs me­ ve­i Ý skipi og vei­irÚtti, myndi gŠtinn bankastjˇri ekki lßna manninum meira en 20 milljˇnir.
á
Ůa­ stafar af ■vÝ, a­ standi lßntakandinn ekki Ý skilum a­ ßri, getur bankinn a­eins teki­ yfir skipi­, en ekki kvˇtann, ■vÝ a­ hann er uppveiddur eftir ßri­ og einskis vir­i.
l˙­uvei­ar
Banki, sem lßnar manninum 140 milljˇnir ˙t ß skip og kvˇta vi­ upphaf ßrs, getur a­ ßri li­nu a­eins endurheimt 20 milljˇnir og tapar 120 milljˇnum.
á
═ ■essu dŠmi hefur ˙tvegsmanninum tekizt a­ nß 120 milljˇnum krˇna af bankanum Ý gegnum kvˇtann.
á
Svikull bankastjˇri gŠti sÚ­ sÚr hag Ý slÝkum vi­skiptum, einkum ef rÝki­ tekur ß sig tapi­ ß endanum.
á
Af ■essu mß rß­a hŠttuna, sem fylgir langtÝmaleigu aflaheimilda, sÚ ekki teki­ fyrir ve­setningu ■jˇ­areignarinnar.
sjˇmenn 1-1
SÚ kvˇta ˙thluta­ til margra ßra Ý senn, margfaldast tapi­, sem vi­skipti af ■essu tagi geta lagt ß bankann og a­ra, ■ar ß me­al lßnardrottna og hluthafa bankans og skattgrei­endur.
á
Sjßvar˙tvegsfyrirtŠki ■urfa a­ l˙ta s÷mu l÷gum og ÷nnur fyrirtŠki og anna­ fˇlk.
á
Engum mß haldast uppi a­ ve­setja eigur annarra ßn leyfis.
á
Grein eftir Ůorvald Gylfason.

GrÝ­arlegt brottkast Ý ESB

netavei­ar

Sjˇmenn Ý fiskvei­iflota Evrˇpusambandsins k÷stu­u fyrir bor­ 2,1 milljˇn tonna af ■orski ß ßrunum frß 1963-2008, samkvŠmt rannsˇkn stofnunarinnar New Economic Foundation.

Guardian segir frß ■essu Ý dag. Ver­mŠti ■essa afla sÚ framreikna­ um 2,7 milljar­ar punda, jafnvir­i um 510 milljar­a krˇna. Bla­i­ segir brottkasti­ hafa veri­ ß Nor­ursjˇ, Skagerrak og Ermarsundi.

B˙ist er vi­ ■vÝ a­ rannsˇknin veki enn umrŠ­u um brottkast ß mi­um EvrˇpusambandsrÝkjanna, ■ar sem stˇrlega hefur veri­ gengi­ ß ■orskstofninn me­ ofvei­i, svo liggur vi­ ˙trřmingu.

┴ sumum mi­um hefur brottkasti­ numi­ tveimur ■ri­ju af veiddum afla. Maria Damanaki, fiskvei­istjˇri Evrˇpusambandsins, vill breyta reglum um kvˇta, og grÝpa til řmissa annarra rß­stafana, til a­ stemma stigu vi­ brottkasti.

Hugmyndir hennar hafa ■ˇ falli­ Ý grřtta j÷r­ hjß ■eim sem eiga hagsmuna a­ gŠta Ý fiskvei­um; bŠ­i sjˇm÷nnum og ˙tger­arm÷nnum.

RUV segir frß.


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband